Duurzame oplossingen voor restwarmte

Duurzame oplossingen voor restwarmte helpen je om warmte uit machines, koeling of productie opnieuw te gebruiken. Daarmee kun je minder energie inkopen en je CO₂-uitstoot verlagen. Begin niet bij een installatie, maar bij drie vragen: waar komt warmte vrij, wanneer gebeurt dat en waar heb je warmte nodig? In dit artikel lees je welke toepassingen passen, hoe je de besparing berekent en waar je op moet letten bij netcongestie, subsidies en uitvoering.

Inhoudsopgave

• Restwarmte herkennen
• Temperatuur en timing controleren
• Restwarmte opnieuw gebruiken
• Duurzame oplossingen doorrekenen
• Randvoorwaarden vooraf controleren
• Praktisch aan de slag
• Veelgestelde vragen
• REE kijkt met je mee

Restwarmte herkennen

Restwarmte is warmte die vrijkomt bij een bedrijfsproces en die je niet gebruikt. Denk aan warme lucht van een compressor, warmte van een koelinstallatie of warm water dat na een productieproces wordt afgevoerd.

Die warmte verdwijnt vaak naar buiten of via de afvoer. Tegelijk gebruik je misschien gas of elektriciteit om ergens anders water of een ruimte te verwarmen. Daar kan een kans liggen.

Een koelinstallatie is een herkenbaar voorbeeld. Die haalt warmte uit een koelcel en geeft deze ergens anders af. Onder de juiste omstandigheden kun je die afgegeven warmte gebruiken om water voor te verwarmen.

Besparen gaat vóór hergebruiken. Laat een machine niet onnodig draaien omdat je de warmte nuttig kunt gebruiken. Bij perslucht begin je bijvoorbeeld met lekkages en onnodige draaiuren. Onze uitleg over energiebesparende maatregelen voor perslucht helpt je daarbij.

Duurzame oplossingen zijn vooral zinvol als je na die verbeteringen nog bruikbare warmte overhoudt.

Temperatuur en timing controleren

Niet alle restwarmte past bij elke toepassing. Warm water van 30 °C kan geen proces verwarmen dat 80 °C nodig heeft, zonder extra techniek. Ook heb je weinig aan warmte die alleen vrijkomt wanneer jouw bedrijf geen warmte nodig heeft.

Breng daarom eerst deze vier punten in beeld:

Laat niet alleen een momentopname maken. Meet tijdens normale bedrijfsuren en op momenten met weinig activiteit. Voor ruimteverwarming moet je ook rekening houden met het verschil tussen zomer en winter.

Een werkplaats kan bijvoorbeeld het hele jaar warmte produceren, terwijl het kantoor vooral in de winter verwarming nodig heeft. De totale beschikbare warmte is dan groter dan de warmte die je werkelijk kunt benutten.

Restwarmte opnieuw gebruiken

De passende techniek volgt uit je metingen. Duurzame oplossingen werken het best als de warmtebron en de warmtevraag goed op elkaar aansluiten.

Direct warmte overdragen

Bij direct hergebruik breng je warmte over naar een andere toepassing, zonder eerst de temperatuur met een warmtepomp te verhogen. Dat kan bijvoorbeeld met een warmtewisselaar. Dit apparaat draagt warmte over tussen twee stromen, zonder dat de vloeistoffen of luchtstromen hoeven te mengen.

Denk aan warm proceswater dat koud toevoerwater voorverwarmt. De gewone verwarming hoeft het water daarna minder ver op te warmen. Je vervangt daarmee een deel van het energiegebruik, niet automatisch de hele verwarmingsinstallatie.

Bij vervuilde lucht, rookgassen of proceswater moet de installatie geschikt zijn voor die stoffen. Laat dit beoordelen. Veiligheid en productkwaliteit mogen niet afhangen van een geïmproviseerde aansluiting.

Warmte opwaarderen of opslaan

Is de temperatuur te laag? Een warmtepomp kan restwarmte naar een hogere temperatuur brengen. Daarvoor gebruikt hij elektriciteit. Of dit voordelig is, hangt onder meer af van het temperatuurverschil, de draaiuren en je energietarieven.

Een buffervat kan helpen als warmteproductie en gebruik enkele uren uit elkaar liggen. Zo’n vat bewaart warm water voor later gebruik. Het verliest wel warmte en vraagt ruimte. Gewone bufferopslag is geen vanzelfsprekende oplossing om zomerwarmte tot de winter te bewaren.

Warmte gebruiken bij buren

Heeft jouw onderneming weinig warmtevraag? Misschien kan een nabijgelegen bedrijf de warmte gebruiken. Een korte afstand en een voorspelbare afname maken dit kansrijker.

Bij zulke duurzame oplossingen zijn afspraken net zo belangrijk als techniek. Wie betaalt de leidingen? Wie onderhoudt de installatie? Wat gebeurt er als jouw productie stilvalt of de afnemer verhuist? Leg ook vast wie voor vervangende verwarming zorgt wanneer restwarmte ontbreekt.

Past je verwarming erbij?

Voor ruimteverwarming moet ook het systeem in je pand passen. Bestaande radiatoren leveren bij een lagere watertemperatuur minder warmte. Soms zijn aanpassingen nodig, maar vervanging is niet altijd noodzakelijk.

De Deense installateur Hee Kjær VVS beschrijft werkzaamheden rond vervanging van radiatoren en verschillende warmtebronnen. Voor jouw bedrijfspand blijft een berekening nodig van de benodigde warmte en wat de bestaande radiatoren kunnen afgeven.

Controleer daarnaast eerst de instellingen en het onderhoud. In ons artikel over energie besparen met verwarming lees je welke verbeteringen je zonder een volledig nieuw systeem kunt onderzoeken.

Duurzame oplossingen doorrekenen

Reken met de warmte die je daadwerkelijk gebruikt, niet met alle warmte die de bron produceert. Trek verliezen af en tel alleen de uren mee waarop bron en warmtevraag op elkaar aansluiten.

Een eenvoudig, fictief rekenvoorbeeld:

Dit zijn voorbeeldbedragen, geen voorspelling voor jouw bedrijf. De eenvoudige terugverdientijd houdt geen rekening met financiering, belastingeffecten of veranderende energieprijzen.

Gebruik voor je eigen berekening de kosten van de warmte die je vervangt. Bij een gasketel zijn dat niet alleen de gasprijs, maar ook het rendement: niet alle energie uit gas wordt bruikbare warmte.

Neem in de investering ook leidingen, regeling, installatie en eventuele aanpassingen aan je gebouw mee. Vraag hoe de leverancier de verwachte besparing onderbouwt. Een berekening met meetgegevens is betrouwbaarder dan een schatting op basis van het maximale machinevermogen.

Randvoorwaarden vooraf controleren

Stroom en netcongestie

Direct warmtegebruik kan je gasverbruik verlagen. Een warmtepomp voor restwarmte vraagt juist extra elektriciteit. Controleer daarom niet alleen het jaarlijkse stroomverbruik, maar ook het vermogen dat nodig is tijdens drukke momenten.

Een lager totaal energiegebruik betekent niet automatisch dat je minder last hebt van netcongestie. Je kunt minder gas gebruiken en tegelijk meer elektrisch vermogen nodig hebben. Laat controleren of de installatie past binnen je aansluiting en het vermogen dat je met de netbeheerder hebt afgesproken.

Beoordeel duurzame oplossingen dus op kosten, CO₂-uitstoot én de gevolgen voor je stroomvraag. Neem ook mee wat er gebeurt wanneer de warmtebron uitvalt en een andere installatie moet bijspringen.

Subsidies en verplichtingen

Voor bepaalde investeringen kan de Energie-investeringsaftrek, kortweg EIA, relevant zijn. Dit is een fiscale regeling, geen directe subsidiebetaling. Controleer bij RVO of jouw investering voldoet aan de actuele voorwaarden van de Energie-investeringsaftrek.

Laat die controle uitvoeren voordat je een opdracht verstrekt. De voorwaarden en meldtermijnen kunnen bepalend zijn voor je recht op ondersteuning. Ga niet uit van een voordeel voordat duidelijk is dat jouw maatregel daarvoor in aanmerking komt.

Ook de energiebesparingsplicht kan een rol spelen. Die geldt voor veel bedrijfslocaties vanaf jaarlijks 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas-equivalent. Of jouw locatie eronder valt en welke maatregelen verplicht zijn, controleer je via de informatie over de energiebesparingsplicht.

Niet elke toepassing van restwarmte is automatisch verplicht. De omstandigheden op jouw locatie en de toepasselijke regels bepalen wat je moet uitvoeren.

Praktisch aan de slag

Begin klein. Je hoeft niet meteen een compleet warmtenet te ontwerpen. Een eerste onderzoek moet vooral duidelijk maken welke toepassing technisch haalbaar is en voldoende bespaart.

Met deze voorbereiding kun je duurzame oplossingen gericht laten beoordelen:

• Noteer de bronnen: schrijf op welke machines of processen warmte afgeven en wanneer ze draaien.
• Noteer de warmtevraag: kijk waar je nu energie gebruikt voor ruimteverwarming, warm water of productie.
• Verzamel gegevens: gebruik energiefacturen, bedrijfsuren en beschikbare temperatuurmetingen.
• Laat één toepassing uitwerken: vraag om een berekening van bruikbare warmte, kosten en gevolgen voor je bedrijfsproces.
• Spreek metingen achteraf af: bepaal vooraf hoe je controleert of de installatie de verwachte besparing haalt.

Betrek ook degene die verantwoordelijk is voor productie en onderhoud. Die weet wanneer machines draaien, welke storingen voorkomen en welke aanpassingen het werk kunnen verstoren.

Kies bij voorkeur een toepassing die je kunt volgen met meters. Meet hoeveel warmte je hergebruikt en hoeveel extra elektriciteit de installatie vraagt. Vergelijk daarnaast je oude en nieuwe verbruik bij vergelijkbare productie en weersomstandigheden. Zo zie je of de investering in de praktijk doet wat je verwacht.

Veelgestelde vragen

Is restwarmte altijd duurzaam? Nee. Het voordeel ontstaat doordat je andere energie vervangt. Extra elektriciteit, warmteverlies en de herkomst van de warmte tellen mee. Houd een onzuinig proces niet in stand alleen om de warmte te benutten.

Kan ik restwarmte zonder warmtepomp gebruiken? Ja, als de temperatuur hoog genoeg is voor de toepassing. Je kunt bijvoorbeeld water voorverwarmen met een warmtewisselaar. Voor een hogere temperatuur kan extra verwarming nodig zijn.

Zijn duurzame oplossingen ook voor kleine bedrijven geschikt? Dat kan, bijvoorbeeld bij een compressor of koelinstallatie met voldoende draaiuren. De hoeveelheid bruikbare warmte en de kosten van de aansluiting bepalen of het zinvol is, niet alleen de grootte van je onderneming.

Wat gebeurt er bij stilstand? Dan kan de warmtebron wegvallen. Zorg voor een passende reservevoorziening als verwarming belangrijk is voor je bedrijfsproces. Neem de kosten daarvan mee in de berekening.

REE kijkt met je mee

REE helpt ondernemers in de regio Arnhem-Nijmegen met onafhankelijk advies. We geven informatie om je op weg te helpen, maar kijken ook mee naar jouw situatie. We kunnen je ondersteunen bij vervolgstappen, helpen bij subsidieaanvragen en ervaringen uit de praktijk delen.

Wil je weten of restwarmte voor jouw onderneming kansrijk is? Boek via REE een vrijblijvend kennismakingsgesprek van 20 minuten. Dan bespreken we jouw vraag en of een bezoek op locatie een passende volgende stap is.